‹ Terug

“Leren lezen? Wacht daar maar mee tot in het eerste leerjaar.” Of toch niet zo'n goed idee?

 

Sommige kleuters willen graag leren lezen. Mogen we hen hierin stimuleren of komen we dan in de knoei in het eerste leerjaar?
 

Iedereen die ooit kleuters in de derde kleuterklas had, kent het fenomeen: Iedereen wil weten of je kind er klaar voor is. Want de “grote” school komt eraan! Vanaf dan zal er gewerkt moeten worden. Maar wat als je kleuter al lang vòòr het eerste leerjaar er klaar voor is en je vraagt om hem of haar te leren lezen? Ga je dan de boot afhouden of het toch al maar eens proberen? Kan het kwaad om een voorsprong te nemen? Of ben je dan een pusherige ouder?

 

Vroege interesse in letters
Een aantal (hoog)begaafde kinderen hebben al op jonge leeftijd een grote interesse in letters. Een aantal van hen leert zichzelf lezen. Ze pikken op welk letterbeeld bij welke klank hoort, oefenen op letters samenvoegen tot een woord en een tijdje later zijn ze vertrokken. Vaak vertellen de ouders van deze kinderen dat er gewoon geen houden aan was of dat het vanzelf ging.
 

Maar wat als je kind AAN JOU vraagt om hem/haar te leren lezen?
Het is één ding als je kind spontaan tot lezen komt. Dan is er geen stoppen aan. Het is echter iets anders als je kind aan jou vraagt om het hem/haar te leren. Heel wat mensen kennen schroom om hieraan te beginnen. Ze zijn bezorgd dat hun kind niets meer te leren heeft in het eerste leerjaar of dat ze zullen overkomen als streverige ouders. Ook reageren anderen uit de omgeving vaak sussend: “wacht daar maar mee tot het 1e leerjaar, wat gaat hij/zij anders dan nog leren?”

Maar laten we het eens bekijken van de kant van het kind zelf. Als een kind vraagt om hem/haar te leren lezen is het mogelijk dat dit kind er helemaal klaar voor is en er echt op zit te wachten maar een klein duwtje in de rug nodig heeft. Leerpsycholoog Vygotsky noemde dit de “zone van naaste ontwikkeling”. Met deze term bedoelde hij dat kinderen kunnen bijleren als ze zaken aangeboden krijgen die nét moeilijk genoeg zijn en net niet té moeilijk. Een beetje hulp van anderen kan dan nodig zijn om iets nieuws onder de knie te krijgen. Eigenlijk gaat het dan gewoon om de volgende stap in het natuurlijke leerproces van een kind.

Wanneer dit moment precies aangebroken is, is voor elk kind verschillend. Wel valt dit bij (hoog)begaafde kinderen vaak vroeger dan 1 september van het eerste leerjaar. Net zozeer zijn er kinderen zijn voor wie 1 september te vroeg is om te leren lezen. En toch lijken we te verwachten dat alle 6-jarigen op de eerste schooldag van het eerste leerjaar klaar zijn om te leren lezen…
 

Hoe weet ik nu of mijn cognitief sterke kleuter klaar is om te leren lezen?
Wel, dat is simpel: een kind dat nog niet klaar is om te leren lezen, zal nog niet leren lezen. Je kan nu eenmaal niet leren wat nog echt te moeilijk is. Wel zal een kind dan waarschijnlijk interesse hebben in voorbereidende leesvaardigheden zoals het leren ‘hakken’ van woorden in letters of klanken en ‘plakken’ van letters tot woorden. Of het is tevreden als het enkele letters leert herkennen of in drukletters schrijven. De ‘honger’ is dan tijdelijk gestild.

 

Kan het kwaad om een leesrijp kind niet te leren lezen?
Kinderen die er aan toe zijn maar te horen krijgen dat ze moeten wachten tot het eerste leerjaar krijgen eigenlijk de boodschap dat wat zij voelen of zo graag willen verkeerd is, terwijl ze voortdurend geconfronteerd worden met onze wereld waarin kunnen lezen zo belangrijk is. Ze kunnen hierdoor gaan denken dat de leerhonger die ze ervaren niet hoort of niet gepast is voor hun leeftijd.
Een tweede punt dat ik wil aanhalen is dat niet kunnen lezen een kind in een afhankelijke positie zet. En (hoog)begaafde kinderen hebben net een grote nood aan autonomie. Kunnen lezen is een grote stap in de ontwikkeling van zelfredzaamheid.
Dit doet mij besluiten dat het afhouden van leren lezen het zelfvertrouwen van een kind allerminst stimuleert. Het geeft immers de boodschap dat je je moet aanpassen aan wat anderen van jou verwachten en dat je daar niet vanaf mag wijken, leerhonger of niet, klaar om te leren lezen of niet. In combinatie met de ervaring dat je leeftijdsgenootjes (die nog niet leren lezen in de kleuterschool) anders zijn dan jezelf, kan je als (hoog)begaafd kind wel eens heel erg gaan twijfelen aan jezelf.

 

Wat gebeurt er met een kind dat al kan lezen bij de start van het eerste leerjaar?
In feite is dit geen enkel probleem. Heel wat scholen hebben verschillende differentiatie-materialen of groeperen kinderen per leesniveau. Bovendien bieden bibliotheken soelaas bij acute leeshonger. Belangrijk is dat een kind kan bijleren en de aangeboden materialen aansluiten bij zijn/haar ontwikkelingsniveau.

 

Moeten we nu alle (hoog)begaafde kinderen op voorhand leren lezen?
Uiteraard niet. Maar kinderen die het willen, zouden mijns inziens de kans moeten krijgen om het te proberen. Of het nu om (hoog)begaafde kinderen gaat of niet maakt eigenlijk niet uit. Als je kind eraan toe is, zal het je hulp dankbaar aannemen en zal het de uitdaging aangaan. Het is dus een kwestie van niks te forceren; noch in het opdringen van een leerproces, noch in het dwingen om te wachten.

En uiteindelijk gaat het erom dat alle kinderen leren lezen, de ene gewoon wat sneller dan de andere.

 

Ps: Dit artikel werd gepubliceerd door EigenWijs, een praktijk voor begeleiding van (hoog)begaafde kinderen en hun ouders. Regelmatig zullen hier nieuwe artikels verschijnen. Indien je geïnteresseerd bent, houd dan mijn blogpagina of facebookpagina in de gaten. Voor meer informatie over mijn werking, neem een kijkje op mijn homepage of bij mijn aanbod.