Slimme jongens zijn hoogbegaafd, slimme meisjes zijn… onzichtbaar?
De laatste weken valt me meer en meer op hoe weinig meisjes als (vermoedelijk) hoogbegaafd worden gezien. Het merendeel zijn nog steeds jongens. En het is natuurlijk goed voor deze jongens dat zij gezien worden als wie ze zijn, begrijp me niet verkeerd. Maar waar zitten die hoogbegaafde meisjes dan? En hoe komt het dat wij ze niet zien?
Hoe zit dat met meisjes en hoogbegaafdheid?
Deze vraag heeft mij de laatste weken erg bezig gehouden. In de literatuur vond ik een aantal verklaringen voor de onzichtbaarheid van hoogbegaafdheid bij een aantal meisjes:
1) onbewuste opvattingen over intelligentie kunnen hierin een rol spelen. Zo leeft bij een aantal mensen nog steeds het onderliggende idee dat als een jongen goede punten behaalt hij slim is, en als een meisje goede punten behaalt, dat ze hard gewerkt heeft. Zulke opvattingen worden niet luidop uitgesproken maar bepalen hoe we omgaan met meisjes en jongens en hoe we reageren op hun prestaties. Bijgevolg zullen slimme meisjes zichzelf niet meer zien als slim.
2) Meisjes lijken nog steeds meer dan jongens geneigd te zijn zich aan de omgeving aan te passen en niet te willen opvallen. Hierdoor behalen ze (en dat gebeurt niet altijd bewust) geen al te hoge punten of stellen geen opvallend intelligente vragen tijdens de les (zo deed ik dat alleszins). Hoogbegaafdheid kan dusdanig erg onzichtbaar worden. Deze trend is nog opvallender in het secundaire onderwijs. Het wordt dan mijns inziens een vicieuze cirkel: deze meisjes tonen niet wat ze kunnen en oefenen hier ook niet in. Hierdoor gaan we het van hen niet (meer) verwachten en zullen we ze niet (meer) stimuleren tot grotere prestaties.
3) In onze maatschappij heersen nog steeds een aantal stereotiepe verwachtingen t.a.v. meisjes en jongens. Zo zouden we meisjes nog steeds meer opvoeden tot zorgend en voorzichtig gedrag. Ook blijkt uit veelvuldig onderzoek dat meisjes nog steeds worden gestimuleerd naar bepaalde beroepen waardoor mogelijk hun talenten niet tot uiting komen (maar ook omgekeerd geldt dit: ook jongens worden naar bepaalde beroepen gestimuleerd). En deze richtinggevende stimulering begint reeds op jonge leeftijd.
Zijn bovenstaande bevindingen nog actueel?
In 2017 deden een moeder en haar dochter een experiment in de bibliotheek. Ze haalden alle boeken waarin meisjes niet voorkwamen, niets zeiden of een prinses waren uit het rek. Resultaat: er bleven weinig boeken over. De laatste jaren is hier gelukkig wel aandacht voor geweest in kinderboekenland. Zo zijn boeken als “Roza Rozeur Ingenieur”, “Ada Dapper Wetenschapper” of “Bedtijdverhalen voor Rebelse Meisjes” een groot succes. (The book shelf experiment).
Ook in films is deze verschuiving zichtbaar. Denk aan Encanto: de protagonist is een meisje dat het heft in eigen handen neemt. Dit geeft toch een heel ander cachet dan het vroegere wachten op de prins die ter redding komt!
Op 11 oktober 2021 was het Wereldmeisjesdag, een dag die de VN in het leven riep om aandacht te vragen voor alle meisjes ter wereld. The Lego Group Company maakte van deze gelegenheid gebruik om aan te kondigen dat ze hun aanbod genderneutraal willen maken. De aanleiding hiervoor was een onderzoek uitgevoerd door The Geena Davis Institute on Gender in Media en Unicef. Zij vroegen aan 6844 ouders en hun kinderen uit 7 verschillende landen om een online survey in te vullen waarmee gemeten werd hoe genderstereotiep over creatieve activiteiten en meer in het bijzonder creatieve beroepen wordt gedacht.
De belangrijkste conclusie luidt dat beroepen als wetenschapper, ingenieur en atleet door heel wat ouders en bijgevolg ook door heel wat kinderen nog steeds voornamelijk als mannelijk wordt gezien. Een tweede conclusie was dat heel wat ouders hun dochters in andere activiteiten of richtingen stimuleerden dan hun zonen, nl. cognitieve en artistieke activiteiten bij meisjes versus fysieke en STEM-activiteiten bij jongens. The Lego Group Company lanceerde na de bekendmaking van deze resultaten (en in samenwerking met The Geena Davis Institute en Unicef) zijn campagne “Get the world ready for girls” waarmee het wil bijdragen aan het doorbreken van genderstereotiepe denkpatronen.
Een ander interessant experiment werd in 2017 op film vastgelegd door de BBC. Zij lieten volwassenen spelen met een baby maar zeiden op voorhand dat de baby een meisje was terwijl het eigenlijk om een jongen ging en vice versa. Deze volwassenen boden allemaal ‘typisch’ meisjesspeelgoed aan aan het kind waarvan ze dachten dat het een meisje was en gaven ‘typisch’ jongensspeelgoed aan het kind waarvan ze dachten dat het een jongetje was. (Girl toys vs. Boy toys – the experiment – BBC stories).
Om te illustreren hoe lagere schoolkinderen denken over beroepen, werd in 2016 een filmfragment gemaakt in een klas. De juf laat kinderen een brandweerman, een chirurg en een gevechtspiloot tekenen. Opvallend is dat de meeste kinderen deze personen allemaal als mannen tekenen. Vervolgens laat de leerkracht drie vrouwelijke beoefenaars van deze beroepen binnen in de klas. De kinderen zijn verrast en er reageert zelfs iemand met “ze zijn verkleed”. (filmfragment: Primary school children reveal reality of gender stereotyping).
Wat kunnen we nu doen om onze hoogbegaafde meisjes te vinden?
Het wegwerken van stereotypes is iets waar ik van overtuigd ben dat het ieder van ons ten goede komt. Als we kunnen zijn wie we zijn en kunnen doen wat we echt graag willen doen, daar kan onze wereld alleen maar beter van worden. Helaas kunnen we de gendestereotype mechanismen niet van vandaag op morgen veranderen. Dus zocht ik naar andere manieren om deze kinderen te kunnen vinden zodat we ze kunnen ondersteunen waar nodig.
We kunnen terugblikken naar een periode in de ontwikkeling van onze meisjes waarin maatschappelijke invloeden nog niet zo’n grote impact hadden, nl. de baby- en peuterperiode. Want ook hier vinden we een aantal signalen terug die kunnen duiden op (hoog)begaafdheid. Denk bv aan de sociale glimlach bij een baby. Heel wat ouders stappen bij Kind en Gezin binnen en melden trots dat hun kind voor het eerst naar hen gelachen heeft. Bij (hoog)begaafde kinderen gebeurt het al wel eens dat de medewerker dan zegt: “Maar dat kan nog niet hoor, zo vroeg!”
Een ander voorbeeld is de grote leergierigheid en de snelheid waarmee deze kinderen leren. Ook kunnen zij verbanden leggen die je niet onmiddellijk op hun leeftijd verwacht. Of ze stellen intelligente vragen. Vaak zijn deze kinderen erg taalvaardig. Ze ontwikkelen snel een uitgebreide woordenschat en leren snel in zinnen praten. Of ze hebben reeds op deze leeftijd interesse voor puzzels met stukjes. Een vaak terugkerende opmerking van ouders van hoogbegaafde kinderen is dat de leeftijdsaanduidingen op speelgoed voor hun kinderen niet klopte.
Ook in de kleuterperiode kunnen kinderen en dus ook onze meisjes, signalen geven van een ontwikkelingsvoorsprong op verschillende vlakken. Zo kunnen ze al vroeg geïnteresseerd zijn in letters en leren lezen. Of ze leren tellen tot 100 of meer en kunnen al wat rekenen. Ook kunnen ze ontzettend geboeid geraken door een thema waar ze alles over willen weten. Het leggen van originele verbanden en snel bijleren kan ook op deze leeftijd opvallend zijn. Sommige kinderen zijn ontzettend goed in het verwoorden van hun gevoelens of hebben reeds sterke vriendschappen met andere kinderen. Weer andere kinderen leren snel fietsen.
Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Er bestaan geen exhaustieve lijsten van signalen van (hoog)begaafdheid bij kinderen. Het punt dat ik echter wil maken is dat we door terug te blikken en alert te zijn voor vroege signalen de kinderen die voorheen niet als (hoog)begaafd werden gezien toch nog gevonden kunnen worden. Zeker als er moeilijkheden opduiken zoals een laagzelfbeeld, is het belangrijk dat we hier op de juiste manier op kunnen inspelen. Als we kunnen werken aan een sterk zelfconcept en een mindset gericht op groei, geven we deze kinderen een kans om open te bloeien.
En zo komen we weer uit bij mijn missie. Want ik droom van een wereld waarin alle begaafde en hoogbegaafde kinderen kunnen opgroeien vol zelfvertrouwen zodat ze de beste versie kunnen worden van zichzelf. En na vandaag ben ik er nog meer van overtuigd dat het doorbreken van stereotypes hier ook aan zal bijdragen.
Liefs,
Lies
Meer lezen over het onderzoek van The Geena Davis Institute on Gender in the Media en Unicef:
https://www.lego.com/en-us/rebuild-the-world/articles/eliminating-gender-bias-to-power-creativity
Met veel dank aan de lesgevers van Hoogbloeier Gifted Academy die mij heel wat interessant beeldmateriaal over deze materie leerden kennen.
Ps: Dit artikel werd gepubliceerd door EigenWijs, een praktijk voor begeleiding van (hoog)begaafde kinderen en hun ouders. Regelmatig zullen hier nieuwe artikels verschijnen. Indien je geïnteresseerd bent, houd dan mijn blogpagina of facebookpagina in de gaten. Voor meer informatie over mijn werking, neem een kijkje op mijn homepage of aanbod.
Je vindt EigenWijs ook op:
